Parkinson te lijf met elektrode

08-10/2018

 

Parkinson-patiënt Boudewijn Teekens met op achtergrond een instructiefilm over Deep Brain Stimulation. © Bert Beelen

 

Met stroom in kop loopt Parkinson-patiënt Boudewijn fluitend de berg op

NIJMEGEN - Het toetsenbord van de computer kan hij weer normaal bedienen. Fietsen en autorijden, wat steeds moeizamer ging? Boudewijn Teekens draait er net als vroeger zijn hand niet meer voor om. Hij deed zichzelf versteld staan op vakantie. In Zuid-Italië bleek hij zonder al te veel moeite de top van de Vesuvisus te halen. Lopend, gemiddeld 14 procent bergop.

Niet gek voor iemand bij wie vier jaar geleden de ziekte van Parkinson werd vastgesteld.

Teekens was al behoorlijk in de greep van de voor deze aandoening zo karakteristieke bevriezingsverschijnselen. ,,Ik kan mijn werk weer doen zonder uitgeput te raken’’, gaat de 61-jarige arbeidscoach uit Etten-Leur opgewekt verder. ,,De medicijnen die ik dagelijks moest slikken, heb ik voor meer dan de helft kunnen afbouwen.’’

Nee, ook zijn verminderde spraakvermogen zit hem niet langer in de weg. Dat is te horen aan de stortvloed van woorden waarmee Boudewijn kenbaar maakt zich als herboren te voelen. Allemaal dankzij die louterende behandeling  op 17 april in het Nijmeegse Radboudumc.

Deep Brain Stimulation heet de ingreep die hem weer vleugels heeft gegeven. Het verdeelstation in de hersenen waarmee alle beweging wordt gecontroleerd, de nucleus sub-thalamicus, was overactief, zoals bij vrijwel alle Parkinsonpatiënten.

,,Een auto gaat vooruit bij gas geven, deze ziekte houdt de voet op de rem’’, zo legt neurochirurg Saman Vinke uit wat er in het hoofd mis gaat.

Door plaatsing van een elektrode verbonden aan een 'stimulator', een stroomkastje dat wordt geplaatst onder het sleutelbeen, wordt bij Teekens de overactieve hersenkern continu van de nodige volts voorzien. Met als resultaat een doorlopende 'reset' in zijn hoofd. 'Gaspedaal' en 'rem' functioneren daardoor bij hem weer veel meer zoals het hoort. 

'Wakkere' operatie

De neurochirurg plaatste de elektrode tijdens een 'wakkere' operatie. De patiënt bleef bij bewustzijn om opdrachten als het dichtknijpen van de hand of uitspreken van moeilijke woorden te vervullen, terwijl via het uiteinde van de spaghettidraad stroomstootjes in de hersenkern werden toegediend. Op die manier kon de arts de plek vinden waar Teekens geen of zo weinig mogelijk nadelige gevolgen ervan zou ondervinden.

,,De techniek is al bekend sinds halverwege de jaren negentig’’, vertelt Vinke. Toch krijgen jaarlijks nog maar 250 van de 50.000 Parkinson-patiënten in Nederland deze behandeling.  ,,Terugkijkend zijn we jarenlang terughoudend geweest met aanbieden. We vonden dat alleen patiënten die uitbehandeld waren met medicijnen, hiervoor in aanmerking kwamen’’, verklaart Vinke het relatief lage aantal.

De resultaten zijn spectaculair verbeterd. ,,We denken dat het inmiddels ook al na een paar jaar ziekte van Parkinson de beste behandeling kan zijn’’, legt Esselink uit. ,,De elektrode kan veel nauwkeuriger worden geplaatst doordat we over steeds betere computerbeelden van de hersenen beschikken.’’ Inmiddels is een offensief gestart om dit bij patiënten en neurologen onder de aandacht te brengen.

Bijwerkingen

Bijwerkingen van de DBS-behandeling was een voorname reden voor terughoudendheid. Vinke: ,,Bij bijvoorbeeld patiënten die geheugenproblemen hebben of een slechte balans, kunnen de klachten juist verergeren. De ziekte stopt ook niet door deze ingreep. De winst is verbetering van kwaliteit van leven, maar het is geen genezing. Daarom speelt toch meer de afweging dat elke complicatie er één te veel is.’’

Maar inmiddels kunnen artsen ook beter voorspellen wie wel en wie geen vervelende bijwerkingen krijgt. Boudewijn Teekens is dolblij dat hij zich heeft laten overhalen. ,,Met alleen medicijnen schommel je de hele dag door en weet je niet wanneer precies je bijvoorbeeld meer gaat beven. Met de elektrode ben je de hele dag door stabiel en kun je beter je dag plannen. Een terras kun je zonder zorgen bezoeken, net als de supermarkt. Het stigma dat je hebt als patiënt met de ziekte van Parkinson hebt, kan er af. Dat geeft zelfvertrouwen.’’

 
Operatie in Radboudumc. © radboudumc

Deep Brain Stimulation (DBS):

- is een therapie waarbij een 'stroomdraad' in de hersenen wordt ingebracht die continu stroomstootjes afgeeft. Kortsluiting wordt opgeheven bij aansturing van het bewegingsapparaat.

- is behalve bij ziekte van Parkinson effectief bij mensen met tremoren (beven, trillen), verkramping van ledematen (dysttonie), epilepsie en het syndroom van Gilles de la Tourette.

- verhoogt de kwaliteit van leven doordat symptomen minder worden, maar biedt geen genezing.

- wordt jaarlijks 250 tot 300 keer gedaan bij patiënten in Nederland, sinds dit jaar ook in het Radbodumc.

Zorghart voor Zuid-Oost Nederland

Het Radboudumc en Maastricht UMC+ werken intensief samen om de DBS-behandeling ook in Nijmegen te kunnen geven. De wachttijd was opgelopen tot 2 jaar vanwege de uitmuntende resultaten. Neuroloog Rianne Esselink: ,,Voor een aantal patiënten betekent dit dat die 2 jaar moeten wachten op de voor hen best mogelijke behandeling. Maastricht (waar DBS al jaren wordt uitgevoerd, red.) heeft geholpen bij het opleiding van een van onze neurochirurgen, zodat we voortaan ook in Nijmegen deze ingreep kunnen doen.’’

Elke operatiepatiënt wordt gezamenlijk doorgesproken. Andersom biedt het Radboudumc ondersteuning aan Maastricht bij de organisatie van Parkinson-zorg. Het door Nijmegen uitgerolde Parkinson-Net helpt daarbij.

 Vorige week ondertekenden Radboudumc en Maatricht UMC+ een convenant voor een Academische Alliantie. Met een 'zorghart voor Zuid-Oost Nederland' gaan de twee academische ziekenhuizen op veel meer vlakken patiënten uit deze regio helpen met gedeelde specialistische kennis en behandelingen. Doel is behalve betere zorg ook om wachttijden te verkorten.

(Quelle: De Gelderlander, 5 oktober 2018)